TinosGuide.com I Οδηγός της Τήνου

Κάτω Μέρη

Εύφορη γη, πλούσια ιστορία, καθολι¬κά χωριά (εκτός από το Σκλαβοχωριό), ιταλικά ονόματα, περιστεριώνες, μοναστήρια κι ένα μοναδικό σεληνιακό τοπίο συνθέτουν το παζλ της ενδοχώρας.
Σημείο αναφοράς, το Εξώμβουργο (Ξώμπουργο) ή Κάστρο, η ενετική πρωτεύουσα του νησιού. Χτισμένο στον απόκρημνο βράχο, πάνω στην αρχαία ακρόπολη, νότια της οποίας αναπτύχθηκε η αρχαία πόλη και αργότερα το ενετικό Burgo. Το υποδειγματικά οχυρωμένο κάστρο (Φρούριο της Αγίας Ελένης) επέτρεψε στο νησί να αντέξει σε αμέτρητες επιθέσεις για περισσότερο από Ι500 χρόνια. Σήμερα, μπορείς να δεις εκεί μια καθολική (Ιερά Καρδία του Ιησού) και μια ορθόδοξη εκκλησία (Ζωοδόχος Πηγή). Το Ξώμπουργο επιβάλλεται και στη νυχτερινή εικόνα της Τήνου, χάρη στο φωτισμένο μαρμάρινο 40 σταυρό στην κορυφή του.

Στον Κάμπο αξίζει να δεις την εκκλησία της Αγίας Αικατερίνης, που χτίστηκε από τον Ορλώφ προς τιμήν της αυτοκράτειρας της Ρωσίας Αικατερίνης της B’, γύρω στα Ι770, και το νέο Μουσείο Τσόκλη.
Ένα καλοσυντηρημένο μονοπάτι θα σε φέρει στην κοιλάδα των περιστεριώνων στον Ταραμπάδο, για να θαυμάσεις τις λεπτομέρειές τους και να φωτογραφίσεις μερικούς από τους παλιότερους και πιο εντυπωσιακούς του νησιού. Στο Σμαρδάκιτο θα δεις μερικά από τα πιο χαρακτηριστικά δίπατα σπίτια και το παραδοσιακό πλυσταριό στην πλατεία, όπου λειτουργεί και ταβέρνα.

Η καρδιά της καθολικής κοινότητας χτυπάει στη γραφική Ξινάρα. Στο κτίριο της καθολικής Αρχιεπισκοπής στεγάζονται οι υπηρεσίες του δήμου Εξωμβούργου και ένα διαφωτιστικό για την ιστορία του τόπου αρχείο. Αξίζει να δεις την καθολική μητρόπολη (Παναγία του Ροδαρίου). Το καλοκαίρι, το θεατράκι του χωριού γεμίζει χάρη στο φεστιβάλ του δήμου.

Δύσκολα μπορεί κανείς να φανταστεί ότι τα έρημα σήμερα Λουτρά ήταν κάποτε μια μικρή πολιτεία, με πάνω από 500 κατοίκους, πλούσιες πηγές και περιβόλια κι ένα σχολείο μοναδικό στα Βαλκάνια (σχολή Ουρσου-λινών, 1862), που πρόσφερε γαλλική παιδεία σε κόρες εύπορων οικογενειών από την Ελλάδα και το εξωτερικό. Το παλιό σχολείο φιλοξενεί σήμερα δημόσιο Δημοτικό και, το καλοκαίρι, το φεστιβάλ του δήμου. Ένα μεγάλο ενδιαφέρον τμήμα του, είναι επισκέψιμο το καλοκαίρι. Στο γειτονικό μοναστήρι των Ιησουιτών (1661) αξίζει να δεις το αγροτικό μουσείο και την εκκλησία του Αγίου Ιωσήφ, με τα χρωματιστά μάρμαρα.

Απέναντι, ο Κρόκος, που πήρε το όνομά του από το ομώνυμο φυτό, παρότι δεν ευδοκιμεί πλέον εκεί. Στη ρεματιά του θα βρεις καφενείο και ταβέρνες. Πάνω από τον Κρόκο, ο Σκαλάδος, ένα χωριό με αρκετούς μόνιμους κατοίκους, και στους πρόποδες του Ξώμπουργου με θέα στην ενδοχώρα, ο παραδοσιακός Κουμάρος.

Η όμορφη Βωλάξ, με τους γρανιτένιους ογκόλιθους, που ακόμα αναζητάνε ικανοποιητική ερμηνεία, γράφει μέσα σου με το σεληνιακό τοπίο και την απόκοσμη σιωπή. Εκεί θα βρεις λαογραφικό μουσείο και ταβέρνες, και θα δεις καλαθοπλέχτες επί τω έργω, αλλά και παραστάσεις του καλοκαι¬ρινού φεστιβάλ στο πέτρινο θεατράκι. Δεν είναι μόνο το όνομά του, είναι η ρομαντική του ατμόσφαιρα που το κά -νει ξεχωριστό. Η Αγάπη, τ’Αγάπ’ όπως λένε οι ντόπιοι. Τα νερά στη ρεματιά με τους περιστεριώνες, ρέουν πάνω σε κοίτη από πράσινο μάρμαρο, προσθέτοντας ένα ακόμα ονειρικό στοιχείο στο νερα-δένιο σκηνικό.

Απέναντι, το μικρό Σκλαβοχωριό, που γέννησε το μεγάλο Νικόλαο Γύζη. Το σπίτι όπου γεννήθηκε είναι επισκέψιμο. Η ασπρισμένη εκκλησία του Αγίου Ιωσήφ δείχνει παράταιρη μες στα χαλά -σματα. Τα Μοναστήρια, χωριό-φάντα-σμα σήμερα, δεν είναι πολλά χρόνια που ερημώσανε.

Η μικρή Περάστρα με τα πέτρινα γεφύρια και τους ερειπωμένους νερόμυλους ήταν από τα πιο πολυσύχναστα χωριά: τη διέσχιζε ο κεντρικός δρόμος Χώρας-Κάτω Μεριάς.
Κεφαλοχώρι της περιοχής, η Κώμη, κατάφερε να κρατήσει αρκετούς από τους κατοίκους της. Κύρια απασχόλησή τους η γεωργία: εδώ βρίσκεται ο μοναδικός κάμπος του νησιού. Εκτός από τις εκκλησίες της, αξίζει να επισκεφθείς το εργαστήρι παραδοσιακών προϊόντων και το οινοποιείο.
Αν στρίψεις δεξιά στο σταυροδρόμι της Κώμης θα φτάσεις στις βόρειες παραλίες του νησιού. Αριστερά, ο δρόμος περνάει από την Καλλονή και συναντά το δρόμο Χώρας-Πύργου.
Πριν την Καλλονή μια δεξιά παράκαμψη σε φέρνει στον Πύργο, περνώντας από Κάτω Κλείσμα, Αετοφωλιά και της Κόρης τον Πύργο. Η Αετοφωλιά δικαιολογεί απόλυτα το όνομά της, φωλιασμένη ψηλότερα από τα άλλα χωριά του κάμπου, με πανοραμική θέα. Παλιότερα ήταν κέντρο κεραμικής τέχνης, χάρη σε σιφνιούς κεραμίστες μέτοικους.

Στην Καλλονή λειτουργεί νηπιαγωγείο, ταβερνάκια, καφενείο και παντοπωλείο. Παλιά λεγόταν Κελιά, από το μοναστήρι της Αγία Υπακοής. Φυσική συνέχεια της Καλλονής, ο Καρκάδος με κύριο αξιοθέατο το κα¬μπαναριό της εκκλησίας του Σωτήρα, που οι ντόπιοι ονομάζουν σατιρικά μικρή Πίζα, για την κλίση του.

για βουτιές!
Η παραλία της Κολυμπήθρας (ή Μικρή Άμμος) βρίσκεται σε έναν καλά προστατευμένο από το βοριά κόλπο και είναι αγαπημένο καλοκαιρινό στέκι όσων μένουν ή παραθερίζουν στα Κάτω Μέρη. Θα βρεις γραφικά ταβερνάκια, μπιτς μπαρ, ξαπλώστρες και ομπρέλες. Το καλοκαίρι φιλοξενεί πρωτάθλημα μπιτς βόλεϊ και το καθιερωμένο, πλέον, μπιτς πάρτι. Ακριβώς απέναντι, μια όμορφη αλλά εκτεθειμένη στο βοριά αμμουδιά (Μεγάλη Άμμος) με έναν αμμόλοφο στην άκρη της, μικρές βραχοσπηλιές, beach bar και σχολή windsurfing. Από την άλλη πλευρά, οι Αποθήκες και ο Παλιός Άγιος Φύλακτος.

Μπορεί η πιο κοντινή παραλία να είναι η Κολυμπήθρα, παραδοσιακά, όμως, οι κάτοικοι του Κάμπου, του Ταραμπάδου και του Σμαρδάκιτου είχαν τα χωράφια τους στη νοτιοδυτική ακτή, για αυτό και θεωρούν δικές τους παραλίες τον Άγιο Ρωμανό, την Απ’γανιά και την Καντάνη. Στην πρώτη έχει δημιουργηθεί οικισμός, η πρόσβαση στη μακριά, σκιερή παραλία είναι εύκολη και λειτουργεί ταβέρνα.
Στις άλλες δυο θα φτάσεις με τα πόδια ή με σκάφος. Ειδυλλιακές αμμουδιές με κρυστάλλινα νερά και αυξημένες πιθανότητες να μη χρειαστεί να τις μοιραστείς με κανέναν!